آموزش مدار فرمان چپ گرد و راست گرد با حفاظت کامل
مدار فرمان چپگرد و راستگرد یکی از مهمترین مدارهای برق صنعتی برای تغییر جهت چرخش موتور سهفاز است. در این مدار با جابهجایی دو فاز، جهت میدان مغناطیسی عوض میشود و موتور در جهت مخالف شروع به چرخش میکند. برای جلوگیری از آسیب به موتور و تجهیزات، این مدار باید با حفاظت کامل و اینترلاک مناسب بسته شود.
در این مطلب از آکادمی شایلی، نحوه عملکرد، تجهیزات لازم و اصول سیمکشی مدار چپگرد و راستگرد را بررسی میکنیم.
در این ویدئو چه مواردی بررسی میشود؟
- معرفی مدار فرمان چپگرد و راستگرد
- بررسی تغییر جهت چرخش موتور سهفاز
- معرفی تجهیزات مورد نیاز برای مدار حفاظتشده
- آموزش اتصال دو کنتاکتور برای راستگرد و چپگرد
- نحوه استفاده از اینترلاک الکتریکی و مکانیکی
- نقش بیمتال، فیوز و شستی استوپ در حفاظت مدار
- نکات مهم سیمکشی و جلوگیری از اتصال کوتاه
مدار چپگرد و راستگرد چگونه کار میکند؟
در موتور سهفاز، جهت چرخش به ترتیب فازهای ورودی بستگی دارد. اگر جای دو فاز را با هم عوض کنیم، جهت چرخش موتور نیز برعکس میشود.
در مدار چپگرد و راستگرد، از دو کنتاکتور استفاده میشود:
- یک کنتاکتور برای راستگرد
- یک کنتاکتور برای چپگرد
در حالت راستگرد، فازها به ترتیب مستقیم به موتور وصل میشوند. در حالت چپگرد، دو فاز جابهجا میشوند تا موتور در جهت مخالف بچرخد.
تجهیزات مورد نیاز برای مدار
برای اجرای این مدار به تجهیزات زیر نیاز دارید:
- دو عدد کنتاکتور
- یک عدد بیمتال یا کلید حرارتی برای حفاظت موتور
- شستی استارت راستگرد
- شستی استارت چپگرد
- شستی استوپ برای قطع مدار
- کلید مینیاتوری برای حفاظت مدار فرمان
- اینترلاک مکانیکی بین دو کنتاکتور
- کنتاکت کمکی برای خودنگهدار و قفل الکتریکی
در انتخاب تجهیزات، جریان نامی موتور و نوع بار باید دقیق بررسی شود. استفاده از کنتاکتور و بیمتال نامناسب میتواند باعث داغشدن، سوختن موتور یا چسبیدن کنتاکتها شود.
عملکرد مدار فرمان چپگرد و راستگرد
وقتی شستی راستگرد فشرده میشود، کنتاکتور راستگرد فعال شده و موتور شروع به چرخش در جهت ساعتگرد یا راستگرد میکند. همزمان یک کنتاکت کمکی برای خودنگهدار مدار فعال میشود تا پس از رها کردن شستی نیز کنتاکتور روشن بماند.
اگر اپراتور بخواهد جهت موتور را تغییر دهد، ابتدا باید با شستی استوپ مدار را قطع کند. سپس با فشردن شستی چپگرد، کنتاکتور مربوط به آن جهت فعال میشود و دو فاز در مدار قدرت جابهجا میشوند.
حفاظت کامل در مدار چپگرد و راستگرد
حفاظت این مدار بسیار مهم است، چون اگر دو کنتاکتور همزمان وصل شوند، اتصال کوتاه شدید بین فازها رخ میدهد. برای جلوگیری از این مشکل، باید از دو نوع اینترلاک استفاده شود:
1. اینترلاک الکتریکی
در مسیر بوبین هر کنتاکتور، از کنتاکت بسته کنتاکتور مقابل استفاده میشود. این کار باعث میشود وقتی یک کنتاکتور فعال است، کنتاکتور دیگر نتواند روشن شود.
2. اینترلاک مکانیکی
بین دو کنتاکتور یک قفل مکانیکی نصب میشود تا از نظر فیزیکی اجازه ندهد هر دو همزمان وصل شوند.
3. حفاظت اضافهبار
استفاده از بیمتال یا کلید حرارتی برای حفاظت موتور در برابر اضافهبار ضروری است.
4. حفاظت مدار فرمان
مدار فرمان باید توسط کلید مینیاتوری یا فیوز مناسب حفاظت شود.
نکات مهم در سیمکشی
- قبل از اجرای مدار، حتماً ترتیب فازها و نقشه سیمکشی را بررسی کنید.
- برای راستگرد، فازها مستقیم عبور میکنند.
- برای چپگرد، باید دو فاز در خروجی کنتاکتور جابهجا شوند.
- مسیر شستی استوپ باید قبل از شاخههای راستگرد و چپگرد قرار گیرد.
- از برچسبگذاری دقیق روی کنتاکتورها استفاده کنید تا هنگام عیبیابی دچار اشتباه نشوید.
کاربردهای مدار چپگرد و راستگرد
این مدار در بسیاری از تجهیزات صنعتی کاربرد دارد، از جمله:
- نوار نقالهها
- بالابرها و جرثقیلها
- دستگاههای بستهبندی
- ماشینآلات فرآوری
- دربهای اتوماتیک صنعتی
- سیستمهای انتقال مواد
جمعبندی
مدار فرمان چپگرد و راستگرد یکی از مدارهای پایه اما بسیار مهم در برق صنعتی است. با استفاده از دو کنتاکتور، اینترلاک کامل و حفاظت مناسب، میتوان جهت چرخش موتور را با اطمینان تغییر داد. در ویدئوی آموزشی آکادمی شایلی، این مدار به صورت عملی و مرحلهبهمرحله آموزش داده میشود.