آموزش مدار فرمان همراه با تایمر (کنتاکتور دوم روشن شود)
در بسیاری از مدارهای برق صنعتی، لازم است ابتدا یک مصرفکننده یا بخش اول دستگاه روشن شود و پس از گذشت مدتزمان مشخص، کنتاکتور دوم به صورت خودکار وارد مدار شود. این نوع مدار با استفاده از تایمر طراحی میشود و در راهاندازی مرحلهای تجهیزات، کنترل پمپها، فنها، نوار نقالهها و فرآیندهای صنعتی کاربرد زیادی دارد.
در این مطلب از آکادمی شایلی، مدار فرمانی را بررسی میکنیم که در آن با فشردن شستی استارت، کنتاکتور اول روشن میشود و پس از زمان تنظیمشده روی تایمر، کنتاکتور دوم نیز وارد مدار میشود.
در این ویدئو چه مواردی بررسی میشود؟
در این ویدئو این موارد بررسی میشود:
- معرفی مدار فرمان تایمردار برای روشن شدن کنتاکتور دوم
- آشنایی با نقش تایمر در کنترل ترتیبی کنتاکتورها
- نحوه عملکرد کنتاکتور اول و دوم در مدار
- آموزش استفاده از کنتاکت باز تایمر برای وصل کنتاکتور دوم
- بررسی مسیر خودنگهدار در مدار فرمان
- نکات مهم سیمکشی، ایمنی و عیبیابی مدار
کاربرد مدار فرمان تایمردار با دو کنتاکتور
مدار فرمان همراه با تایمر، زمانی استفاده میشود که بخواهیم دو تجهیز به صورت همزمان روشن نشوند و بین عملکرد آنها فاصله زمانی مشخصی وجود داشته باشد.
برای مثال، ممکن است در یک سیستم صنعتی ابتدا فن تهویه روشن شود و چند ثانیه بعد، المنت یا موتور اصلی وارد مدار شود. یا در یک خط تولید، ابتدا نوار نقاله اول شروع به حرکت کند و سپس نوار نقاله دوم با تأخیر روشن شود.
این تأخیر زمانی باعث کاهش فشار راهاندازی، جلوگیری از شوک الکتریکی و کنترل بهتر فرآیند میشود.
تجهیزات مورد نیاز برای بستن مدار
برای اجرای این مدار فرمان، معمولاً به تجهیزات زیر نیاز دارید:
- دو عدد کنتاکتور برای کنترل دو مصرفکننده یا دو مرحله کاری
- یک عدد تایمر تأخیر در وصل یا On Delay Timer
- شستی استارت برای راهاندازی مدار
- شستی استوپ برای قطع مدار
- فیوز مینیاتوری یا کلید محافظ برای حفاظت مدار فرمان
- کنتاکت کمکی باز و بسته در صورت نیاز
- سیم فرمان، ترمینال و تجهیزات جانبی تابلو برق
در انتخاب کنتاکتور، باید جریان مصرفکننده، ولتاژ بوبین و نوع بار بررسی شود. همچنین تایمر باید با ولتاژ مدار فرمان سازگار باشد؛ برای مثال ۲۲۰ ولت AC یا ۲۴ ولت DC.
عملکرد مدار فرمان چگونه است؟
عملکرد این مدار بسیار ساده و کاربردی است. ابتدا با فشردن شستی استارت، کنتاکتور اول برقدار میشود. کنتاکتور اول با استفاده از کنتاکت کمکی باز خود، مدار را در حالت خودنگهدار نگه میدارد تا پس از رها کردن شستی استارت نیز مدار قطع نشود.
همزمان با روشن شدن کنتاکتور اول، تایمر نیز تغذیه میشود و شروع به شمارش زمان میکند. پس از پایان زمان تنظیمشده، کنتاکت باز تایمر تغییر وضعیت داده و بسته میشود. در این لحظه، مسیر بوبین کنتاکتور دوم کامل شده و کنتاکتور دوم روشن میشود.
به این ترتیب، کنتاکتور اول بلافاصله پس از استارت وارد مدار میشود و کنتاکتور دوم با تأخیر زمانی مشخص روشن خواهد شد.
نقش تایمر در روشن شدن کنتاکتور دوم
در این مدار معمولاً از تایمر تأخیر در وصل استفاده میشود. این تایمر پس از دریافت تغذیه، بلافاصله خروجی نمیدهد؛ بلکه ابتدا زمان تنظیمشده را طی میکند و سپس کنتاکت خروجی آن تغییر وضعیت میدهد.
برای روشن کردن کنتاکتور دوم، از کنتاکت باز تایمر استفاده میشود. این کنتاکت در حالت عادی باز است و اجازه عبور جریان به بوبین کنتاکتور دوم را نمیدهد. پس از پایان زمان تایمر، این کنتاکت بسته شده و کنتاکتور دوم فعال میشود.
مثال ساده از منطق مدار
فرض کنید زمان تایمر روی ۱۰ ثانیه تنظیم شده است.
پس از فشردن شستی استارت:
- در لحظه اول، کنتاکتور اول روشن میشود.
- تایمر همزمان شروع به شمارش میکند.
- تا ۱۰ ثانیه، کنتاکتور دوم خاموش باقی میماند.
- پس از ۱۰ ثانیه، کنتاکت باز تایمر بسته میشود.
- کنتاکتور دوم روشن میشود.
- با فشردن شستی استوپ، هر دو کنتاکتور و تایمر از مدار خارج میشوند.
این منطق پایه، در بسیاری از مدارهای فرمان صنعتی قابل توسعه است.
نکات مهم در سیمکشی مدار
در سیمکشی این مدار باید به چند نکته مهم توجه شود:
خودنگهدار کنتاکتور اول: اگر از تیغه خودنگهدار استفاده نشود، مدار فقط تا زمانی فعال میماند که شستی استارت فشرده باشد. بنابراین یک کنتاکت باز از کنتاکتور اول باید موازی با شستی استارت قرار گیرد.
تغذیه تایمر: تایمر معمولاً همزمان با کنتاکتور اول تغذیه میشود تا پس از روشن شدن مرحله اول، شمارش زمان آغاز شود.
خروجی تایمر: برای روشن شدن کنتاکتور دوم، باید از کنتاکت باز تایمر در مسیر بوبین کنتاکتور دوم استفاده شود.
قطع کامل با شستی استوپ: شستی استوپ باید در ابتدای مسیر فرمان قرار گیرد تا با فشردن آن، کل مدار شامل کنتاکتور اول، تایمر و کنتاکتور دوم قطع شود.
حفاظت مدار فرمان: استفاده از فیوز مینیاتوری مناسب برای مدار فرمان ضروری است تا در صورت اتصال کوتاه یا خطا، مدار ایمن باقی بماند.
تفاوت این مدار با مدار قطع کنتاکتور توسط تایمر
در مدار قبلی، تایمر پس از گذشت زمان مشخص، کنتاکتور را از مدار خارج میکرد. اما در این مدار، تایمر نقش وصلکننده مرحله دوم را دارد.
به بیان ساده:
- در مدار قطع کنتاکتور، از کنتاکت بسته تایمر در مسیر بوبین استفاده میشود.
- در مدار روشن شدن کنتاکتور دوم، از کنتاکت باز تایمر در مسیر بوبین کنتاکتور دوم استفاده میشود.
همین تفاوت ساده باعث تغییر کامل عملکرد مدار میشود.
کاربردهای عملی این مدار در صنعت
این مدار در پروژههای مختلف برق صنعتی استفاده میشود، از جمله:
- راهاندازی مرحلهای دو موتور
- روشن شدن پمپ دوم پس از پمپ اول
- کنترل فن و هیتر با تأخیر زمانی
- راهاندازی ترتیبی نوار نقالهها
- کنترل کمپرسور و تجهیزات کمکی
- کاهش جریان لحظهای راهاندازی در تابلوهای صنعتی
در این ویدئو این موارد بررسی میشود تا بتوانید منطق مدار را به صورت عملی یاد بگیرید و در پروژههای واقعی از آن استفاده کنید.
نکات ایمنی مهم
قبل از اجرای مدار، حتماً برق تابلو را قطع کنید و از نبود ولتاژ با ابزار مناسب اطمینان بگیرید. همچنین ولتاژ بوبین کنتاکتورها و تایمر باید با ولتاژ مدار فرمان یکسان باشد.
اگر کنتاکتور دوم مربوط به تجهیز پرمصرف یا موتور است، باید حفاظت مناسب مانند بیمتال، کلید حرارتی یا کلید محافظ موتور برای آن در نظر گرفته شود. انتخاب آمپر تجهیزات نباید به صورت حدسی انجام شود و باید بر اساس جریان نامی مصرفکننده و شرایط کاری باشد.
جمعبندی
مدار فرمان همراه با تایمر برای روشن شدن کنتاکتور دوم، یکی از مدارهای پایه و بسیار مهم در برق صنعتی است. در این مدار، کنتاکتور اول بلافاصله پس از فرمان استارت روشن میشود و کنتاکتور دوم پس از گذشت زمان تنظیمشده روی تایمر وارد مدار خواهد شد.
یادگیری این مدار به شما کمک میکند منطق راهاندازی ترتیبی تجهیزات را بهتر درک کنید و بتوانید مدارهای پیشرفتهتری مانند کنترل چند موتور، راهاندازی مرحلهای و سیستمهای اتوماسیون ساده را طراحی و عیبیابی کنید.