آموزش کلید کامپکت ( قسمت سوم) تکمیلی
در قسمتهای قبل با مفهوم کلید کامپکت، کاربرد آن و مشخصات فنی اصلی مثل جریان نامی، قدرت قطع، ولتاژ کاری و تعداد پل آشنا شدیم. حالا در این بخش، وارد یکی از مهمترین قسمتهای آموزش MCCB میشویم: انتخاب و تنظیم درست کلید کامپکت.
این مرحله در عمل بسیار مهم است، چون اگر کلید فقط بر اساس آمپر اسمی انتخاب شود، ممکن است در زمان اضافهبار زود قطع کند یا برعکس، در شرایط خطا بهموقع عمل نکند. بنابراین برای یک انتخاب درست، باید فریم، جریان نامی، جریان قابل تنظیم، نوع بار، کابل، قدرت قطع و شرایط نصب همزمان بررسی شوند.
در این ویدئو چه مواردی بررسی میشود؟
- تفاوت Frame Size با جریان نامی In
- مفهوم جریان قابل تنظیم Ir
- نحوه انتخاب MCCB بر اساس بار، کابل و شرایط نصب
- تنظیمات واحد حرارتی-مغناطیسی و الکترونیکی
- آشنایی با حفاظتهای L، S، I و در بعضی مدلها G
- مفهوم سلکتیویته و هماهنگی با کلیدهای پاییندست
- نکات کاربردی برای انتخاب کلید در موتور، فیدر و ورودی تابلو
تفاوت Frame Size، In و Ir
یکی از مهمترین نکاتی که در کلید کامپکت باید بدانیم، تفاوت بین فریم، جریان نامی و جریان قابل تنظیم است.
1. Frame Size
فریم، بدنه و ظرفیت کلی کلید را مشخص میکند. یعنی یک کلید با Frame 250A ممکن است از نظر بدنه برای این ظرفیت ساخته شده باشد، اما لزوماً همیشه روی 250 آمپر کار نکند. فریم در واقع محدوده مکانیکی و الکتریکی کلید را نشان میدهد.
2. In یا جریان نامی
این عدد، جریان اسمی کلید است. مثلاً اگر روی کلید نوشته شده 160A، یعنی این کلید برای این سطح جریان طراحی شده است. البته در بعضی مدلها In ثابت است و در بعضی مدلها بسته به واحد تریپ قابل تغییر است.
3. Ir یا جریان قابل تنظیم
در کلیدهای پیشرفتهتر، بخش اضافهبار معمولاً قابل تنظیم است. به این مقدار Ir میگویند. یعنی شما میتوانید جریان عملکرد حفاظت اضافهبار را در یک بازه مشخص تنظیم کنید.
برای مثال ممکن است یک MCCB فریم 250 آمپر داشته باشد، اما Ir آن بین 125 تا 250 آمپر قابل تنظیم باشد.
این تفاوت خیلی مهم است، چون در پروژههای واقعی معمولاً بارها دقیقاً برابر با یک عدد ثابت نیستند و نیاز به تنظیم متناسب با کابل و مصرفکننده داریم.
نحوه انتخاب MCCB
برای انتخاب درست کلید کامپکت، فقط به آمپر نامی نگاه نمیکنیم. موارد زیر باید بررسی شوند:
1. جریان بار
اول باید جریان واقعی مصرفکننده یا فیدر مشخص شود. اگر بار موتور باشد، جریان راهاندازی هم اهمیت دارد. اگر فیدر عمومی باشد، مجموع بارهای متصل باید در نظر گرفته شود.
2. سطح مقطع کابل
کلید نباید از کابل حفاظت ضعیفتری انجام دهد یا برعکس، بیدلیل بزرگتر از ظرفیت کابل انتخاب شود. اگر کابل توان تحمل 50 آمپر را دارد، نصب کلید 100 آمپر برای آن انتخاب مناسبی نیست.
3. قدرت قطع
اگر محل نصب به منبع تغذیه نزدیک است یا شبکه جریان اتصال کوتاه بالایی دارد، باید قدرت قطع MCCB بالاتر انتخاب شود. در غیر این صورت کلید در لحظه خطا ممکن است آسیب ببیند.
4. نوع بار
- برای موتور باید به جریان راهاندازی توجه شود.
- برای فیدرها هماهنگی با کلیدهای پاییندست مهم است.
- برای ورودی تابلو معمولاً کلید اصلی با قابلیت تنظیم و قدرت قطع بالاتر انتخاب میشود.
5. شرایط نصب
دمای محیط، تهویه تابلو، ارتفاع نصب، رطوبت و تراکم تجهیزات داخل تابلو روی عملکرد کلید اثر دارند. در محیط گرم، ظرفیت واقعی کلید ممکن است کاهش پیدا کند و باید این موضوع در انتخاب لحاظ شود.
تنظیمات واحد حرارتی-مغناطیسی
در MCCBهای حرارتی-مغناطیسی، حفاظت اضافهبار و اتصال کوتاه با دو بخش مجزا انجام میشود:
حفاظت حرارتی
این قسمت برای اضافهبارهای طولانیمدت است. وقتی جریان از حد مجاز بیشتر شود، بیمتال داخلی گرم شده و پس از مدتی کلید را قطع میکند.
این تأخیر باعث میشود در جریانهای کمی بالاتر از حد نامی، کلید بیجهت و فوری قطع نکند.
حفاظت مغناطیسی
این بخش برای اتصال کوتاههای ناگهانی است. در زمان بروز خطای شدید، بهصورت لحظهای کلید را قطع میکند تا از آسیب جدی جلوگیری شود.
در برخی مدلها، آستانه عملکرد مغناطیسی ثابت است و در برخی دیگر قابل تنظیم است.
تنظیمات واحد الکترونیکی
در مدلهای الکترونیکی، کنترل دقیقتری روی حفاظتها داریم. مهمترین پارامترها معمولاً اینها هستند:
L = Long Time
حفاظت اضافهبار طولانیمدت است. این بخش معمولاً با مقدار Ir تنظیم میشود و زمان تأخیر هم ممکن است قابل انتخاب باشد.
S = Short Time
این بخش برای اتصال کوتاه تأخیردار است و بیشتر برای سلکتیویته استفاده میشود. یعنی اگر یک خطای نزدیک به مصرفکننده رخ داد، فقط کلید پاییندست عمل کند و کلید اصلی بیدلیل قطع نشود.
I = Instantaneous
حفاظت لحظهای است و برای اتصال کوتاه شدید بهکار میرود. در این حالت کلید بدون تأخیر قابلتوجه، مدار را قطع میکند.
G = Ground Fault
در بعضی مدلها، حفاظت خطای زمین هم اضافه میشود. این بخش برای تشخیص نشت یا اتصال به زمین در مدار کاربرد دارد و در تابلوهای حساس اهمیت بالایی دارد.
سلکتیویته چیست؟
سلکتیویته یعنی در زمان بروز خطا، فقط همان کلیدی که نزدیکترین ارتباط را با محل خطا دارد عمل کند، نه کل سیستم. این موضوع در تابلوهای صنعتی بسیار مهم است، چون اگر کلید اصلی بدون دلیل قطع شود، کل خط تولید یا کل ساختمان از برق میافتد.
برای رسیدن به سلکتیویته، باید:
- تنظیمات کلید اصلی و فرعی درست انتخاب شوند
- زمان تأخیرها هماهنگ باشند
- قدرت قطع و منحنی عملکرد کلیدها بررسی شود
- دیتاشیت سازنده در نظر گرفته شود
انتخاب MCCB برای موتور، فیدر و ورودی تابلو
برای موتور
در انتخاب MCCB برای موتور باید جریان نامی موتور، جریان راهاندازی، نوع راهاندازی و شرایط بار را در نظر گرفت. در بسیاری از موارد، MCCB بهتنهایی جایگزین کامل حفاظت موتور نیست و در کنار آن از بیمتال یا رله حفاظتی موتور هم استفاده میشود.
برای فیدر
در فیدرها، هماهنگی با مصرفکنندههای پاییندست و سطح کابل اهمیت زیادی دارد. اگر چند خروجی از یک فیدر تغذیه میشوند، باید مجموع بارها و شرایط بهرهبرداری بررسی شود.
برای ورودی تابلو
در ورودی تابلو معمولاً کلیدی نیاز است که:
- قدرت قطع بالاتری داشته باشد
- قابل تنظیم باشد
- با کلیدهای پاییندست هماهنگ باشد
- در برابر خطاهای شدید تابلو اصلی عمل کند
نکات مهم هنگام تنظیم کلید
- تنظیمات را فقط بر اساس حدس انجام ندهید
- حتماً از دیتاشیت سازنده استفاده کنید
- به دمای محیط و شرایط واقعی نصب توجه کنید
- برای موتور، فقط آمپر کلید کافی نیست
- اگر بار حساس یا مهم است، هماهنگی حفاظتی را حتماً بررسی کنید
- تنظیمات را فقط فرد متخصص انجام دهد
جمعبندی
در این قسمت یاد گرفتیم که انتخاب و تنظیم کلید کامپکت فقط به عدد آمپر ختم نمیشود. تفاوت Frame Size، In و Ir، شناخت حفاظتهای L، S، I و G، توجه به سلکتیویته و بررسی نوع بار، همگی در یک انتخاب درست نقش دارند.
اگر MCCB بهدرستی انتخاب و تنظیم شود، هم از تجهیزات بهتر محافظت میکند و هم از قطعهای بیمورد و خاموشیهای ناخواسته جلوگیری میشود. به همین دلیل، تنظیم این کلید باید با دقت، بر اساس اطلاعات فنی سازنده و توسط فرد آشنا به طراحی تابلو انجام شود.