آموزش کلید کامپکت (قسمت دوم)
در قسمت اول با مفهوم کلی کلید کامپکت یا MCCB آشنا شدیم و دیدیم که این تجهیز برای حفاظت مدارهای پرقدرت در برابر اضافهبار و اتصال کوتاه به کار میرود. در این بخش از آموزشهای آکادمی شایلی، کمی دقیقتر وارد مشخصات فنی این کلید میشویم و مهمترین مواردی را بررسی میکنیم که روی بدنه یا کاتالوگ کلید کامپکت دیده میشوند.
اگر قرار باشد یک MCCB را درست انتخاب کنیم، فقط دانستن آمپر آن کافی نیست. باید با مفاهیمی مثل جریان نامی، قدرت قطع، تعداد پل، ولتاژ کاری و نوع واحد حفاظتی آشنا باشیم. این اطلاعات هم در زمان خرید مهم هستند و هم در زمان طراحی تابلو برق.
در این ویدئو چه مواردی بررسی میشود؟
- بررسی مشخصات فنی مهم در کلید کامپکت
- مفهوم جریان نامی در MCCB
- آشنایی با قدرت قطع و اهمیت آن
- تفاوت مدلهای ۲ پل، ۳ پل و ۴ پل
- ولتاژ کاری و ولتاژ عایقی
- تفاوت واحد حفاظتی حرارتی-مغناطیسی و الکترونیکی
جریان نامی چیست؟
یکی از اولین مشخصاتی که در کلید کامپکت دیده میشود، جریان نامی یا همان آمپر کلید است. این مقدار نشان میدهد که کلید برای چه بازهای از جریان طراحی شده است. برای مثال ممکن است با کلیدهای 63A، 100A، 160A، 250A، 400A یا 630A روبهرو شوید.
البته در کلیدهای کامپکت، همیشه این عدد به معنی تنظیم نهایی حفاظت نیست. در بعضی مدلها، مخصوصاً مدلهای قابل تنظیم، میتوان مقدار عملکرد بخش اضافهبار را روی درصدی از جریان نامی تنظیم کرد. یعنی مثلاً یک کلید فریم 100 آمپر ممکن است روی 80 یا 90 آمپر تنظیم شود.
به همین دلیل باید بین فریم کلید و جریان تنظیمی واقعی تفاوت قائل شویم.
قدرت قطع چیست و چرا مهم است؟
قدرت قطع یکی از مهمترین مشخصات کلید کامپکت است. این عدد نشان میدهد کلید در زمان اتصال کوتاه، تا چه مقدار جریان خطا را میتواند با ایمنی قطع کند بدون اینکه خودش منهدم شود.
این مشخصه معمولاً با kA بیان میشود؛ مثل:
- 18kA
- 25kA
- 36kA
- 50kA
- 70kA
هرچه محل نصب کلید به ترانس یا منبع تغذیه قویتر نزدیکتر باشد، احتمال جریان اتصال کوتاه بالاتر است. در نتیجه باید کلیدی انتخاب شود که قدرت قطع آن از جریان اتصال کوتاه احتمالی مدار کمتر نباشد.
اگر قدرت قطع کلید پایینتر از نیاز شبکه باشد، در زمان خطا ممکن است کلید آسیب جدی ببیند یا حتی نتواند مدار را بهدرستی قطع کند.
تعداد پل در کلید کامپکت
کلیدهای کامپکت در مدلهای مختلف از نظر تعداد پل تولید میشوند. رایجترین آنها عبارتاند از:
- دو پل (2P): برای بعضی مدارهای تکفاز یا خاص
- سه پل (3P): رایجترین مدل در مدارهای سهفاز
- چهار پل (4P): برای مدارهای سهفاز بههمراه نول
در بسیاری از تابلوهای صنعتی، مدل سه پل استفاده میشود چون هدف اصلی، قطع سه فاز است. اما در بعضی پروژهها، بهخصوص در سیستمهایی که نول هم باید همراه فازها قطع شود، از مدل چهار پل استفاده میشود.
انتخاب تعداد پل به نوع شبکه، استاندارد پروژه و طراحی تابلو بستگی دارد.
ولتاژ کاری و ولتاژ عایقی
از دیگر مشخصات مهم MCCB میتوان به ولتاژ کاری و ولتاژ عایقی اشاره کرد.
- ولتاژ کاری (Operational Voltage): ولتاژی است که کلید در آن شبکه کار میکند؛ مثلاً 400V یا 415V در سیستم سهفاز
- ولتاژ عایقی (Insulation Voltage): حداکثر ولتاژی که عایق داخلی کلید برای آن طراحی شده است
در زمان انتخاب کلید، باید دقت کنیم که ولتاژ کاری کلید با ولتاژ سیستم هماهنگ باشد. اگر کلید برای ولتاژ پایینتری طراحی شده باشد، استفاده از آن در شبکه نامناسب خواهد بود.
نوع واحد حفاظتی در MCCB
کلیدهای کامپکت از نظر سیستم حفاظتی معمولاً به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
۱. حرارتی-مغناطیسی
در این مدلها:
- بخش حرارتی برای حفاظت در برابر اضافهبار استفاده میشود
- بخش مغناطیسی برای حفاظت در برابر اتصال کوتاه عمل میکند
این مدلها سادهتر، اقتصادیتر و در بسیاری از پروژههای عمومی کاربردی هستند.
۲. الکترونیکی
در مدلهای پیشرفتهتر، از واحد حفاظتی الکترونیکی استفاده میشود. این نوع کلیدها امکانات بیشتری دارند، مثل:
- تنظیم دقیقتر جریان اضافهبار
- تنظیم زمان عملکرد
- تنظیم حفاظت اتصال کوتاه
- امکان مانیتورینگ بهتر
- ایجاد سلکتیویته مناسب در شبکه
مدلهایی مثل Micrologic در این دسته قرار میگیرند و بیشتر در تابلوهای حرفهای و صنعتی استفاده میشوند.
چند نکته مهم در زمان بررسی مشخصات کلید
در زمان انتخاب یا بررسی یک کلید کامپکت، این موارد را حتماً با هم ببینید:
- فقط به آمپر روی بدنه اکتفا نکنید
- قدرت قطع را با شرایط واقعی شبکه تطبیق دهید
- نوع پل را با نوع مدار هماهنگ انتخاب کنید
- ولتاژ کاری را با شبکه چک کنید
- اگر کلید قابل تنظیم است، مقدار تنظیمی واقعی را بررسی کنید
- نوع واحد تریپ را بر اساس حساسیت پروژه در نظر بگیرید
در بسیاری از پروژهها، اشتباه در انتخاب MCCB نه از سمت آمپر، بلکه از سمت قدرت قطع یا نوع تریپ یونیت اتفاق میافتد.
جمعبندی
در این قسمت دیدیم که برای شناخت و انتخاب کلید کامپکت، باید چند مشخصه مهم را بهدرستی بشناسیم: جریان نامی، قدرت قطع، تعداد پل، ولتاژ کاری و نوع واحد حفاظتی. این موارد پایه اصلی پلاکخوانی و انتخاب درست MCCB هستند.
در قسمتهای بعدی، میتوانیم وارد مباحث کاربردیتر مثل پلاکخوانی دقیق کلید کامپکت، نحوه انتخاب MCCB برای تابلو برق و معرفی واحدهای حفاظتی مانند میکرولاجیک شویم.